Mở cửa mả là một nghi lễ tâm linh đặc trưng trong văn hóa của người Việt Nam, thường được thực hiện sau khi người đã khuất qua đời. Vậy lễ mở cửa mả là gì? Có lưu ý gì khi thực hiện nghi lễ này? Cùng theo dõi bài viết dưới đây của Đất Nghĩa Trang Sài Gòn để tìm hiểu rõ hơn nhé!
Mở cửa mả là gì?
“Mở cửa mả” hay còn gọi là “Cúng 3 ngày” hoặc “Cúng Tam Chiêu” là nghi lễ được thực hiện vào ngày thứ ba sau khi người đã khuất qua đời. Theo truyền thống sau ba ngày an táng, linh hồn của người đã khuất vẫn chưa hoàn toàn rời bỏ thế gian. Họ có thể lạc lõng, chưa tìm được đường về nơi an nghỉ. Chính vì vậy, nghi lễ này sẽ “chỉ đường dẫn lối” cho linh hồn người đã khuất tìm được đường trở về.
Thời gian cúng mở cửa mả có thể tính từ ngày mất hoặc ngày an táng (chôn cất) tùy theo phong tục từng địa phương. Trước khi cúng, bàn thờ của người đã khuất chưa được cố định, thường di chuyển ra nghĩa trang. Đến ngày thứ ba sau khi hoàn tất lễ cúng, linh hồn người đã khuất sẽ được mời về an vị trên bàn thờ để thờ phụng và tưởng nhớ. Bàn thờ này thường được đặt riêng biệt, chưa được đưa vào bàn thờ gia tiên.
Mở cửa mả hay còn gọi là “Cúng 3 ngày” hoặc “Cúng Tam Chiêu”
>>Xem thêm: Những điều cấm kỵ khi cử hành tang lễ
Tại sao cần phải cúng mở cửa mả?
Lễ cúng mở cửa mả mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc đối với linh hồn người đã khuất và cả những người thân trong gia đình.
Đối với người đã khuất
Theo tín ngưỡng của người Việt, sau khi qua đời linh hồn của người đã khuất vẫn chưa hoàn toàn an nghỉ. Trong ba ngày đầu tiên, họ vẫn còn ở giữa hai thế giới trần và âm. Lễ mở cửa mả là cơ hội để gia đình tiễn đưa linh hồn người đã khuất, giúp họ nhận thức rõ ràng về sự ra đi để họ không còn cảm thấy hoang mang mà tìm đường về thế giới bên kia.
Đối với gia đình và người thân
Lễ cúng mở cửa mả còn là dịp đặc biệt để gia đình và người thân sum họp, chia sẻ tâm tư và gợi lại những kỷ niệm đáng nhớ về người đã ra đi. Đây là khoảnh khắc để cùng nhau hồi tưởng, gửi gắm những tình cảm chân thành và nói lời tiễn biệt cuối cùng. Ngoài ra, lễ cúng còn là cơ hội để gia đình cầu nguyện, đọc kinh, với mong muốn người đã khuất được xóa bỏ mọi tội lỗi, gánh nặng và linh hồn họ sớm tìm được sự an lành, yên nghỉ nơi cõi vĩnh hằng.
Đối với quan niệm luân hồi
Trong quan niệm về luân hồi, sự ra đi không phải là dấu chấm hết mà là sự chuyển tiếp sang một kiếp sống mới. Lễ cúng mở cửa mả chính là dịp để gia quyến bày tỏ lòng tri ân, tưởng nhớ và gửi lời chúc phúc cho linh hồn người đã khuất trong hành trình luân hồi. Nghi thức này không chỉ thể hiện sự kết nối giữa người sống và người đã ra đi, mà còn bày tỏ niềm tin vào sự tiếp diễn của kiếp sống, mong rằng linh hồn sẽ bước tiếp con đường luân hồi.
Lễ mở cửa mả là cơ hội để gia đình tiễn đưa linh hồn người đã khuất
Lễ vật và cách thức cúng mở cửa mả
Mặc dù nghi lễ cúng mở cửa mả có thể thay đổi tùy theo phong tục từng vùng miền, nhưng có một số vật phẩm và nghi thức cơ bản sau đây:
Lễ vật:
- 3 ống trúc (đựng muối, nước và rượu)
- 1 con gà con
- 1 cái thang (đôi khi cần cả 1 cây mía hoặc cây lao)
- 2 đĩa trái cây
- 2 bình hoa
- 2 đĩa xôi
- 6 chén chè
- 7 chén nhỏ
- 1 bộ tam sên
- 250ml rượu
- 1 bình trà thơm
- 4 cây nến
- 5 loại đậu
- 5 thẻ tre
- Tiền vàng mã.
Thời gian thực hiện:
Buổi sáng, trước khi mặt trời mọc cao.
Cách thức thực hiện:
Con gà con thường được buộc chân và dắt quanh mộ ba vòng, tượng trưng cho lời gọi của người thân đối với linh hồn người đã khuất. Cái thang làm từ bánh chuối có số bậc phụ thuộc vào giới tính của người đã khuất, 7 bậc cho nam và 9 bậc cho nữ, giúp linh hồn vượt qua thế giới trần gian và đi về nơi an nghỉ.
Cây mía hoặc cây lao thường được đặt cạnh mộ, đôi khi nguyên cả thân, như một biểu tượng cho công lao nuôi dưỡng của cha mẹ dành cho con cái. Hình ảnh cây mía hay cây lao gợi nhắc đến sự hy sinh, khổ cực và thân hình gầy guộc của cha mẹ khi chăm sóc, nuôi dạy con trưởng thành.
Tiền vàng mã được đốt trên mộ để cung cấp phương tiện cho linh hồn người đã khuất siêu thoát. Các vật phẩm khác như trái cây, hoa, xôi, chè, tam sên, rượu, chè, nến, đậu, tre được cúng để tôn vinh thần linh và đất đai, cầu nguyện cho người đã khuất được bảo vệ trong hành trình siêu thoát.
Con gà con thường được buộc chân và dắt quanh mộ ba vòng
Một số điều cần lưu ý trong ngày mở cửa mả
Khi thực hiện nghi lễ mở cửa mả cho người đã khuất, gia đình cần lưu ý một số vấn đề sau đây:
Thứ nhất: Về thời gian mở cửa mả, không phải cứ đúng 3 ngày là linh hồn sẽ tự động hội tụ. Việc cúng vào ngày thứ ba chỉ là một cách để giúp linh hồn sớm được dẫn dắt nhưng đối với những người qua đời do oan khuất, chết đột ngột hoặc bất ngờ, gia đình nên thực hiện thêm một lần nữa vào ngày thứ bảy sau khi an táng. Việc này giúp linh hồn dễ dàng tìm được đường về.
Thứ hai: Về quần áo và vật dụng, không nên đốt ngay những đồ đạc của người mất hay chôn theo tất cả. Việc chôn đồ đạc không có lợi cho linh hồn vì họ không thể mang theo hay sử dụng những thứ đó. Thay vào đó nên hỏa táng một số vật dụng bên mộ vào ngày mở cửa mả. Điều này giúp linh hồn nhận ra mùi hương của mình và nhanh chóng tụ hồn, giúp linh hồn được an yên.
Thứ ba: Cây mía không phải là vật duy nhất để làm niêu. Bạn có thể sử dụng bất kỳ loại cây nào nhưng nên buộc một chiếc khăn của người đã khuất lên đầu cây niêu. Điều này giúp hồn linh được chiêu cảm và dễ dàng tụ lại. Thêm vào đó, trên đầu cây niêu nên treo một chuông gió (dù ít người thực hiện điều này). Việc treo chuông gió sẽ giúp linh hồn cảm nhận được sự rung động và âm thanh vì hồn phách vẫn chưa hội tụ đủ để nhìn thấy mà chỉ có thể cảm nhận qua âm thanh và mùi vị.
Thứ tư: Con gà không phải là chỉ cần bất kỳ con gà nào là có thể làm lễ mở cửa mả. Bạn nên chọn một con gà trống vừa tập gáy. Sau khi dẫn gà đi quanh mộ ba vòng, hãy nhốt gà lại để nó gáy vì tiếng gáy của gà trống giúp linh hồn tụ lại. Điều quan trọng không phải là dẫn gà đi loanh quanh mà là âm thanh gáy của gà, giúp linh hồn dễ dàng hội tụ.
Thứ năm: Việc rải giấy vàng mã là điều không cần thiết trong thời gian hiện nay. Trước đây, người ta thường dùng vàng mã ngâm trong quần áo của người mất vì chúng có mùi đặc biệt, giúp linh hồn cảm nhận và tìm về. Tuy nhiên, ngày nay bạn chỉ cần sử dụng một bộ quần áo mà người mất thường mặc, sau đó tháo ra thành những sợi chỉ nhỏ và rải ra đường để định hướng cho linh hồn, giúp họ dễ dàng tìm được đường về nhà.
Cây mía thường được sử dụng để làm niêu
Hy vọng nội dung bài viết trên của Đất Nghĩa Trang Sài Gòn đã giúp bạn hiểu được mở cửa mã là gì cũng như những lưu ý khi thực hiện nghi lễ này. Mở cửa mả là một nghi thức không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt Nam. Đây là buổi lễ tiễn đưa giúp linh hồn người đã mất sớm tìm về nơi an nghỉ cuối cùng.
Lý Minh Tuấn là nhà giáo với nhiều năm giảng dạy tại các đại học miền nam trước 1975. Là Thụ thụ giáo với các giáo sư danh tiếng nhất Việt Nam về triết đông. Tác giả những đầu sách nổi tiếng: Đông Phương Triết học Cương Yếu, Triết lý chữ hòa, Lão Tử đạo đức kinh giải luận,Tứ thư bình giải, Vào cửa triết Đông, Nho văn căn bản.
